احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
306
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
در تاريخ بيست و نهم صفر آقاى نظام السلطنه با جمعيتى از سوارهاى لرستانى كه عده آنها بالغ به پنجهزار نفر ميگفتند بصحنه وارد شد در غره صفر پانصد نفر عساكر عثمانى با هشت عراده توپ متراليوز و اوخاسيوس بكرمانشاه وارد و پس از سه روز توقف عازم صحنه گرديدند . در سوم ربيع الاول مسيو واسل وزير فوق العاده بعنوان مسافرت از طريق اصفهان بطهران از كرمانشاه خارج گرديد پس از ورود بصحنه از قرار مذكور آقاى نظام السلطنه مسافرت مشار اليه را جايز ندانسته و او را بصحنه نزد خود نگاهداشتهاند در اين موقع فوزى بيك اتاشه ميليتر سفارت كبراى عثمانى و كنت كانيتز اتاشه نظامى سفارت آلمان هريك منفردا باختلاف تاريخ وارد كرمانشاهان شدند . در 13 ربيع الاول هزار نفر ديگر از عساكر عثمانى با ذخيرهء لازمه وارد كرمانشاه شده و پس از سه روز توقف متدرجا عازم صحنه گرديدند . در اين وقت خبر رسيد كه سردار اقبال رئيس كلهر و ايلخانى با سوارهاى خود كنكاور را تخليه و بكرمانشاهان آمده و چهار ساعت پس از حركت سوارهاى مزبور از كنگاور روسها كنگاور را اشغال كردهاند پس از ورود روسها به كنگاور آقاى نظام السلطنه با جمعى از سوارهاى مستحفظ حدود بيدسرخ و صحنه را با ژاندارم و عساكر عثمانى به اطراف كنگاور برده پس از دوازده ساعت زدوخورد روسها را از كنگاور اخراج و در ثانى كنگاور را به تصرف آوردند سه چهار روز ديگر خبر رسيد نظر باينكه موقع نظامى كنگاور خوب نبوده آنجا را طرفين تخليه كرده و فعلا كنگاور از قشون طرفين آزاد است . در اين موقع چند نفر از اعضاء كميته كرمانشاهان را آقاى نظام السلطنه به صحنه احضار و پس از مذاكرات لازمه بتوسط مشار اليهم به آقاى اقبال الدوله حكمران پيغام ميدهند يا بايد شما بصحنه آمده با من كمك فكرى و همراهى نمائيد يا عازم طهران شويد زيرا بودن شما در كرمانشاهان اسباب اختلال حواس من گرديده و نمىتوانم با اطمينان خاطر بامور مهمهء كه تقبل كردهام رسيدگى نمايم پس از ابلاغ اين خبر به آقاى اقبال الدوله اقبال الدوله غفارى والى كرمانشاهان ( اقبال الدوله و برادر كهترش صاحباختيار از رجال برجستهء عهد ناصر الدين شاه و مظفر الدين شاه بودهاند )